Nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương (Hà Nội) cho biết, để tạo nên một chén trà sen thơm ngát, đậm hương và giữ được nét tinh túy của đất trời là cả một hành trình với nhiều công đoạn tỉ mỉ.
Khi mặt trời còn chưa ló rạng, những đầm sen ven Hà Nội đã bắt đầu nhộn nhịp bước chân người làm nghề. Trong làn sương sớm bảng lảng, những bông sen Bách Diệp vừa hé nở, tỏa hương thơm dịu dàng giữa không gian thanh mát của ngày mới. Đó cũng là thời điểm nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương – người nhiều năm gắn bó với nghề làm trà sen Tây Hồ bắt đầu công việc quen thuộc của mình, hành trình tạo nên những chén trà sen mang đậm hồn cốt đất kinh kỳ.
Theo nghệ nhân Trinh Nương, để làm nên một mẻ trà sen đúng chuẩn truyền thống, điều quan trọng đầu tiên là lựa chọn được giống sen phù hợp. Trong số nhiều loại sen, sen Bách Diệp Hồ Tây từ lâu được xem là nguyên liệu quý bởi hương thơm thanh khiết, và ngát hương hơn các loại sen khác.
Nếu việc chọn sen quyết định một nửa chất lượng trà thì nửa còn lại nằm ở kỹ thuật chế biến và kinh nghiệm của người nghệ nhân. Sau khi lựa chọn được nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, công đoạn chế biến mới thực sự bắt đầu.
Những bông sen Bách Diệp vừa chớm nở, hé miệng sáo với lớp cánh hồng phớt ôm trọn phần gạo sen trắng ngà bên trong được hái từ sáng sớm và nhanh chóng đưa về nơi chế biến. Tại đây, người nghệ nhân khẩn trương tách từng lớp cánh hoa để lấy phần gạo sen – những hạt nhỏ li ti bao quanh nhị sen, nơi lưu giữ trọn vẹn hương thơm tinh khiết nhất của bông hoa. Đây cũng là nguyên liệu quý bậc nhất trong nghề ướp trà sen truyền thống, quyết định phần lớn hương vị và chất lượng của mỗi mẻ trà.
Theo nghệ nhân Trinh Nương, để làm ra 1kg trà sen thành phẩm đạt chất lượng, tùy theo độ to và độ mẩy của gạo sen, người thợ phải sử dụng từ 1.000 đến 1.500 bông sen tươi. Từ khoảng 5h sáng, khi những bông sen còn ngậm trọn hương sớm, sen được hái từ đầm và nhanh chóng vận chuyển về nơi chế biến. Ngay sau đó, các thành viên trong gia đình bắt tay vào công việc tách cánh, tách gạo sen và hoàn thành các công đoạn sơ chế trước buổi trưa để giữ được hương thơm tinh khiết nhất của hoa.
Để tạo ra một mẻ trà sen truyền thống, người làm nghề phải trải qua nhiều lần “ướp – sấy” liên tiếp. Gạo sen được trộn đều với trà, để trà hấp thụ hương thơm tự nhiên rồi tiếp tục sấy khô. Quá trình này được lặp lại nhiều lần nhằm đưa hương sen thấm sâu vào từng cánh trà.
Đằng sau mỗi mẻ trà sen là hàng chục giờ lao động tỉ mỉ cùng sự tập trung cao độ của người nghệ nhân. Thời gian ướp không có một công thức cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chất lượng trà, nhiệt độ môi trường và lượng gạo sen sử dụng trong mỗi lần ướp. Đặc biệt, công đoạn sấy trà đòi hỏi kinh nghiệm và sự chính xác gần như tuyệt đối. Nếu nhiệt độ sấy quá thấp, trà sẽ không đạt độ khô cần thiết, dễ ảnh hưởng đến chất lượng bảo quản; ngược lại, nhiệt độ quá cao có thể khiến cánh trà chuyển màu đỏ, làm mất đi hương vị và vẻ đẹp vốn có của trà sen truyền thống.
“Nghề trà không cho phép sự nóng vội. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm. Có những mẻ trà thành công nhưng cũng có những mẻ chưa đạt như mong muốn. Chính những lần như vậy giúp người làm nghề rút ra bài học và hoàn thiện kỹ thuật của mình”, nghệ nhân Trinh Nương chia sẻ.
Bên cạnh phương pháp ướp trà truyền thống, nghệ nhân còn áp dụng kỹ thuật ướp trà trong bông sen tươi. Trà được cho trực tiếp vào bên trong những bông sen vừa nở, sau đó cắm trong nước qua đêm để hấp thụ trọn hương thơm tự nhiên.
Sự hòa quyện giữa tinh hoa trà và tinh hoa sen
Theo nghệ nhân Trinh Nương, sen quý thôi chưa đủ, trà nền cũng phải được lựa chọn kỹ lưỡng mới có thể tạo nên sự hài hòa hoàn hảo. Loại trà chị thường sử dụng là trà xanh Tân Cương của Thái Nguyên. Đây là vùng trà nổi tiếng với điều kiện thổ nhưỡng đặc biệt cùng kỹ thuật canh tác, sao sấy được truyền qua nhiều thế hệ.
Trà Tân Cương có vị chát nhẹ, hậu ngọt sâu, nước xanh ánh vàng trong trẻo. Khi kết hợp với hương sen Bách Diệp, hai nguyên liệu bổ trợ cho nhau, tạo nên sự cân bằng tinh tế giữa hương và vị.
“Hương sen phải nổi bật nhưng không lấn át trà. Trà phải đủ đậm để nâng hương sen lên nhưng cũng không được quá gắt. Khi uống xong, người thưởng trà sẽ cảm nhận được sự thanh khiết, dễ chịu và thư thái”, nghệ nhân Trinh Nương cho biết.
Chính sự hài hòa ấy đã làm nên giá trị đặc biệt của trà sen Hà Nội – một thức uống không đơn thuần để giải khát mà còn là nét văn hóa thưởng thức được vun đắp qua nhiều thế hệ.
Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng hối hả, những người nghệ nhân như Nguyễn Thị Trinh Nương vẫn đang lặng lẽ gìn giữ hương sen và những giá trị truyền thống của Hà Nội. Trong từng chén trà thơm ngát không chỉ có vị trà, hương sen mà còn chứa đựng tâm huyết, tình yêu nghề và khát vọng đưa văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.
Nếu trà sen ướp theo phương pháp cổ truyền mang hương thơm đậm, dày và lưu luyến thì trà sen ướp tươi lại mang đến cảm giác thanh thoát, nhẹ nhàng, như đưa người thưởng trà ngồi giữa đầm sen đang mùa nở rộ.
Nguồn: Báo Lao động.
