Tuy nhiên ca trù có thể phát triển hơn nếu được đầu tư thích đáng, Nhà nước có chế độ, chính sách đãi ngộ nghệ nhân.
Vinh danh lớp nghệ sỹ kế cận
Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014 do Viện âm nhạc phối hợp với các Sở VHTTDL 12 tỉnh, thành phố có di sản ca trù tổ chức. Tại buổi họp báo sáng 19.8, Phó viện trưởng Viện âm nhạc Phạm Minh Hương cho biết: Liên hoan nhằm quảng bá kết quả phục hưng ca trù 5 năm qua, kể từ khi ca trù được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Liên hoan cũng kết nối các giá trị di sản với công chúng, khích lệ lớp nghệ sỹ trẻ đang gìn giữ, lưu truyền nghệ thuật ca trù. Đây cũng là dịp để nhà quản lý văn hóa các cấp xem lại kết quả phục hưng ca trù, định hướng bảo tồn di sản này thời gian tới.
Đã có 26 đơn vị là các câu lạc bộ ca trù, cá nhân, gia đình, nhóm ca trù tự do từ 12/15 tỉnh, thành có di sản ca trù đăng ký tham gia Liên hoan, với tổng số 132 tiết mục. Ngoài các thể cách quen thuộc, BTC khuyến khích các đơn vị biểu diễn những thể cách ca trù mà họ sưu tầm, phục hồi được và tối thiểu 5/15 thể cách ca trù kinh điển. Viện Âm nhạc đã gửi bộ tư liệu gồm lời ca, âm thanh để các CLB, nhóm ca trù chọn lựa và tập luyện, với hy vọng cộng đồng có thể tiếp cận những thể cách khó, qua đó bảo tồn vốn di sản ca trù.
Theo Tổng đạo diễn Liên hoan, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan, Liên hoan Ca trù toàn quốc lần thứ 5 tổng kết, đánh giá sự tồn tại của ca trù trong đời sống cộng đồng, do đó tập trung giới thiệu lớp nghệ nhân kế cận và nghệ sỹ trẻ ham thích ca trù. Liên hoan năm nay sẽ vắng bóng các nghệ nhân lão thành trên sân khấu, thay vào đó là thế hệ nghệ sỹ kế cận hùng hậu, hát hay, đàn giỏi, cho thấy sự chuyển mình của ca trù.
Ca trù đủ khả năng vượt qua tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp
Nhạc sỹ Đặng Hoành Loan khẳng định: ca trù đủ khả năng vượt khỏi tình trạng cần được bảo vệ khẩn cấp, trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Chúng ta đang có đội ngũ kế cận khá mạnh, đủ năng lực để trình diễn nghệ thuật ca trù trong đời sống cộng đồng. Đây là sự phát triển vượt trội của nghệ thuật ca trù. Bởi từ khi được UNESCO công nhận tháng 10.2009, qua 5 năm, đến nay từ giới trẻ cho tới người lớn tuổi, đã có nhiều người biết tới ca trù. Trước đó, ca trù xa lạ ngay ở vùng có di sản. Ngoài 20 nghệ nhân trên toàn quốc, thì hầu như không có người biết hát. Đến nay, 18 nghệ nhân đã mất nhưng đội ngũ kế cận đã có tới vài, ba trăm người. Năm 2005 chỉ có 2 tay đàn, thì nay đã có 8 tay đàn chắc chắn về chuyên môn. Những nghệ sỹ trẻ trước đó chỉ biết hát vài, ba điệu, thì nay biết hát tới hơn 10 điệu… Đó là bước chuyển quan trọng.
Ca trù có thể phát triển mạnh hơn nếu được đầu tư thích đáng. Theo ông Đặng Hoàn Loan, ca trù hiện nay do cộng đồng tự phát triển, Nhà nước chưa có chính sách, chế độ hỗ trợ cụ thể, thậm chí chưa có kế hoạch dài hạn phát triển ca trù. Đặc biệt, chưa có chính sách hỗ trợ nghệ nhân tham gia đào tạo ca trù. Những nghệ nhân nắm giữ, hiểu biết di sản một cách tường tận chỉ còn 2 – 3 người, nhưng chưa được hưởng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Thậm chí, một số tỉnh, thành có di sản hầu như không quan tâm hoặc không biết dựa vào đâu để hỗ trợ nghệ nhân tập luyện, tổ chức liên hoan…
Nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan cho rằng, cần thực hiện đúng theo cam kết trong hồ sơ quốc gia là hàng năm tổ chức Liên hoan ca trù toàn quốc hoặc bộ phận, các vùng, các tỉnh để ca trù xuất hiện liên tục trong đời sống cộng đồng; có chế độ, chính sách kịp thời cho nghệ nhân thì ca trù sẽ phát triển hơn, cộng đồng tham gia mạnh mẽ hơn.
