Theo truyền thuyết sau khi giúp An Dương Vương diệt trừ yêu quái xây dựng thành Cổ Loa, để nhớ công ơn thần, nhà Vua đã cho lập đền thờ trên núi Sái (nay thuộc thôn Thụy Lôi, xã Thụy Lâm, huyện Đông Anh, tp Hà Nội). Ngày nay vào ngày 11 tháng Giêng nhân dân các xã trên vẫn tổ chức lễ hội, rước bài vị Thần.
Theo thuyết của Đạo giáo, Huyền Thiên là một vị Thần luôn được thờ trấn ải Hướng Bắc.
Tượng Huyền Thiên trước bằng gỗ, đến năm Vĩnh Trị thứ 2 thời vua Lê Hy Tông(1677) mới được đúc bằng đồng cao 3,96m, nặng 4 tấn, chu vi bệ đã 8m.
Tượng ngồi oai nghiêm, mặt vuông, mắt nhìn thẳng , râu dài, đầu không đội mũ, tóc xõa ra đằng sau, mình mặc áo đạo sỹ mầu đen đi chân lên lưng rùa, thân gươm có rắn quấn. Rắn và rùa tượng trưng cho sức mạnh và sự trường sinh của Thần.
Tượng đồng Huyền Thiên đồ sộ, uy nghiêm, hùng dũng được thờ ở Phía Bắc Thành Thăng Long mang một ý nghĩa lớn lao đối với tự vệ Quốc gia, biểu thị tinh thần quật cường của dân tộc qua các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm nhiều thế kỷ trước.
Tượng quan Trấn Vũ là một công trình nghệ thuật đúc đồng đặc sắc của nhân dân ta vào thế kỷ 17 do các nghệ nhân làng Đúc đồng Ngũ Xã đúc năm Đinh Tỵ 1677.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật tiêu biểu mang tính thời đại và tầm vóc Quốc gia, dân tộc. Tượng quan Trấn Vũ tại đền Quán Thánh đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận Bảo vật Quốc gia tại quyết định số 2496 QĐ-TTG ngày 22/12/2016. Qua đó tiếp tục củng cố và bồi đắp những giá trị vô giá trường tồn cùng dân tộc.
