Không thiếu kỹ năng, chỉ thiếu thông tin
Tại các cơ sở đào tạo nghề du lịch ở Việt
Một cuộc điều tra trên 80% các TMV tại điểm trên toàn quốc do Tổng cục Du lịch tiến hành cho thấy kỹ năng nghiệp vụ và trình độ văn hoá – ngoại ngữ của các TMV còn kém và chưa có sự đồng đều. Công tác bồi dưỡng nghiệp vụ, kiến thức vẫn được duy trì hằng năm đối với cả TMV được đào tạo đúng chuyên ngành du lịch và cả TMV “tay ngang”, song hiệu quả đào tạo không cao.
Cũng theo kết quả điều tra, các nội dung kiến thức về điểm di sản được đem ra giảng dạy cho HDV, TMV còn hạn chế rất nhiều ở tính chi tiết và tính hệ thống. Hầu hết các giáo trình mới chỉ đưa ra những nội dung khái quát, sơ bộ, những đặc tính bề ngoài của điểm di sản. Còn các kiến thức chuyên sâu, đi vào chi tiết, cụ thể không thể hiện trong các giáo trình.
Nguyễn Ngọc Huyền – HDV chuyên tour Hạ Long cho hay: “Hầu hết các HDV tour này đều có bài thuyết minh giống nhau bởi kiến thức được học ở trường là giống nhau. Ai cũng cố gắng năng động tìm kiếm thêm thông tin bên ngoài bởi nguồn tài liệu về Hạ Long tưởng là vô biên trên mạng internet. Nhưng thực tế không phải vậy.
Thông tin trên internet thường là các thông tin mang tính phổ thông. Các tài liệu đều na ná nhau, sao chép lẫn nhau. Những thông tin đó hầu hết du khách khi quyết định mua tour đều đã tra cứu đến để có được hiểu biết ban đầu nhất định. Thành ra, HDV nếu nhắc lại rất dễ cung cấp cho khách những thông tin mà họ đã biết, nghĩa là họ không cần đến.
Nhiều lúc, tôi muốn tìm hiểu sâu hơn về giá trị địa chất, địa mạo ở Hạ Long, những chi tiết thú vị nhất, kỳ lạ nhất mà các nhà khoa học đã khám phá ra và trình lên UNESCO để làm mới những bài thuyết minh của mình thì không biết tìm đâu ra”.
Ông Phạm Trung Lương – Viện phó Viện Nghiên cứu phát triển Du lịch cho rằng: “Chất lượng HDV và TMV di sản ở Việt
Bên cạnh đó, nếu như các TMV tại điểm có điều kiện theo học các khoá bồi dưỡng nghiệp vụ nâng cao theo yêu cầu từ chính quyền địa phương thì các HDV không có cơ hội này.
Theo ông Phạm Trung Lương: “Nói các doanh nghiệp lữ hành không chịu bỏ tiền ra để các HDV của mình đi học nâng cao là không hoàn toàn đúng. Doanh nghiệp họ ý thức rất rõ về vai trò của HDV quan trọng như thế nào đối với doanh thu. Nếu HDV làm hài lòng khách hàng cũng có nghĩa là họ sẽ có thêm nhiều hợp đồng. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ năng lực đầu tư tài chính lẫn thời gian cho HDV. Trong bối cảnh HDV giỏi thiếu và hiếm, mùa cao điểm và các lễ hội ngày càng dày và gần nhau, không dễ gì bố trí được cho HDV nghỉ tour. Chính bản thân HDV muốn tự túc việc học hành nâng cao nghiệp vụ cũng khó thu xếp được”.
Việc thiếu trầm trọng đội ngũ TMV và HDV có kiến thức di sản chuyên sâu hiện xảy ra tại nhiều nơi như Phong Nha Kẻ Bàng, Tây Nguyên, Hoàng Thành Thăng Long, Hạ Long…
Cần áp dụng giáo trình Đào tạo hướng dẫn viên di sản trên toàn quốc
Bộ giáo trình Đào tạo hướng dẫn viên di sản mà UNESCO biên soạn và Viện nghiên cứu phát triển du lịch Việt Nam hiệu đính đã được áp dụng thí điểm tại tỉnh Quảng Nam với hơn 140 học viên và cho thấy những hiệu quả rõ rệt.
Tài liệu đặc biệt này lần đầu tiên cung cấp những thông tin cụ thể, chi tiết và có hệ thống về tất cả các điểm di sản thế giới do UNESCO công nhận tại Việt Nam, bên cạnh việc cung cấp cho các HDV và TMV tại điểm những kiến thức cơ bản theo chuẩn quốc tế như các tiêu chí để công nhận di sản, các vấn đề của di sản và việc bảo tồn di sản, kỹ năng thuyết minh, kỹ năng thu hút sự chú ý của du khách vào vấn đề…
Ông Đinh Hài – Giám đốc Sở VHTTDL Quảng Nam cho biết: Các khoá đào tạo mà UNESCO phối hợp với tỉnh Quảng Nam tổ chức từ năm 2009-2011 đã thu hút được hơn rất nhiều học viên tự nguyện, trong đó có nhiều HDV đã hành nghề nhiều năm, được đánh giá cao về chuyên môn nghiệp vụ. Tuy nhiên, các HDV đều phải thừa nhận rằng những kiến thức mà họ nhận được từ khoá học này hoàn toàn mới lạ và bổ ích.
Ông Phạm Trung Lương là người chủ trì nhóm hiệu đính nhận định: “Điều tích cực nhất mà tài liệu này đem lại không chỉ là những thông tin hệ thống và đắt giá, mà nhờ những thông tin đó, các HDV và TMV sẽ làm hài lòng du khách của mình, đồng thời khiến du khách cảm thấy vai trò của họ trong việc bảo tồn di sản.
Điều này về bản chất giống với nội dung giáo dục, tuyên truyền tại chỗ về bảo tồn di sản cho du khách như trong các giáo trình truyền thống. Tuy nhiên, ở đây, các HDV và TMV không phải tuyên truyền, họ chỉ nói cho khách hiểu, kết nối khách với điểm đến. Khi du khách có hiểu biết sâu sắc về di sản, tự họ sẽ nảy sinh nhu cầu được thể hiện trách nhiệm và ý thức về sự đóng góp của mình đối với di sản”.
Bộ tài liệu này không chỉ cung cấp các kiến thức đơn thuần mà giúp cho HDV và TMV có được những hiểu biết chuyên sâu như một nhà kiến trúc, một nhà khảo cổ, một nhà môi trường học… Như vậy, HDV và TMV có thể phục vụ được nhiều đối tượng du khách khác nhau, đáp ứng các nhu cầu tìm hiểu khác nhau của du khách về điểm đến.
Với format mà bộ tài liệu đưa ra, theo ông Phạm Trung Lương, có thể áp dụng rộng rãi cách thức đào tạo này cho tất cả các điểm di tích và khu bảo tồn trên toàn quốc sau khi hiệu đính chi tiết hơn.
Ông Lương cũng cho rằng, nên đưa ra một quy định gần như bắt buộc đối với các HDV và TMV tại điểm di sản cần phải tham gia các khoá đào tạo theo giáo trình này để nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, cuối cùng không ngoài mục đích là để phục vụ du khách tốt hơn, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp du lịch và điểm đến.
Việc đưa ra quy định bắt buộc cũng khiến các doanh nghiệp lữ hành tích cực hơn trong việc nâng cao chất lượng HDV của đơn vị mình, cũng như mở rộng các đối tượng được tiếp cận với bộ tài liệu.
Về mặt lâu dài, theo ông Lương cần đưa bộ tài liệu vào các cơ sở đào tạo nghề du lịch để ngành du lịch Việt Nam có được một đầu ra HDV chất lượng, có thể làm việc được luôn mà không cần nhiều thời gian và kinh phí đào tạo nâng cao, bù đắp thiếu hụt sau đó.
Khánh Hải
